Materializacións da presión urbanística



Última actualización (Versión): 15/11/2017 (V.01)



1.- Factores determinantes da diversidade de situacións posibles ante a presión urbanística



Co urbanismo nos talóns é un proxecto para impulsar unha comunidade de aprendizaxe e práctica cuxo obxectivo último é evitar o desprazamento forzado das persoas afectadas pola presión urbanística (orixinada por novos desenvolvementos) na Coruña, é dicir, posibilitar que as veciñanzas que así o desexen poidan permanecer nas súas vivendas sempre que non exista un interese público obxectivo incuestionable. Para iniciar este proceso con total honestidade e sen xerar esperanzas infundadas nas persoas afectadas, é preciso remarcar a escala e a complexidade deste obxectivo (en termos xurídicos, non racionais), e sobre todo, as importantes diferenzas nas posibilidades de cada caso para o acadar con éxito.

Neste sentido, aínda que este proxecto ten entre os seus obxectivos visibilizar o carácter colectivo desta problemática, enténdese que o momento da xeneralización debe ser o da acción e non tanto o da análise, xa que, como se observou, as situacións nas que se poden atopar as persoas afectadas son moi diferentes segundo un bo número de factores dos que dependerán totalmente as súas posibilidades de enfrontarse ao desprazamento.

Que é o que diferencia aos múltiples casos particulares que se poden dar na cidade, tanto con respecto aos diferentes graos e tipos de presión urbanística que poidan experimentar as veciñanzas, como con respecto ás posibilidades de ter éxito á hora de modificar o futuro previsto para os territorios afectados? Como introdución inicial, compártense a continuación algunhas notas sobre estes factores, que se clasifican en dous apartados: as condicións persoais (das veciñanzas) e as urbanísticas (das parcelas onde habitan).


  • Cuestións persoais:

    • O desexo de permanecer no lugar. A primeira diferenza posible entre as persoas afectadas é obviamente se teñen o desexo de permanecer nos seus lugares de residencia ou se, pola contra, teñen a vontade de abandonar as súas vivendas (xa sexa vendéndoas ou incorporándose ao proceso urbanístico). Averiguar as experiencias e desexos das veciñanzas nesta situación será un dos obxectivos do traballo de campo previo e dos roteiros de recoñecemento programados neste proxecto.

    • A posibilidade de traballar para permanecer no lugar. Casos recentes como o do "Parque Ofimático" parecen describir unha situación na que as veciñanzas afectadas por un plan urbanístico teñen que dedicar moito tempo, esforzo e recursos para realizar as accións necesarias para visibilizar o problema e tomar medidas efectivas. Unha situación, por tanto, insostible para moitas persoas. O impacto desta cuestión espérase minimizar mediante a escala da comunidade formulada, a nivel municipal, xa que non implica o mesmo traballo unha loita particular que esixe unha implicación continua, que un proceso de traballo sostido por un conxunto de persoas máis amplo e diverso.

    • O modo de tenza. Unha cuestión fundamental é o modo de tenza das vivendas, xa que existirán diferenzas importantes entre ser unha persoa propietaria, vivir de aluguer ou habitar de calquera outro xeito. O urbanismo é, en moitos aspectos, unha simple cuestión de orde, control e propiedade, xa que por agora tanto as leis do solo como os plans xerais só contemplan á cidadanía en tanto que propietarios ou propietarias de solo ou bens inmobles.


  • Cuestións urbanísticas:

    • A legalidade urbanística. A primeira cuestión relevante en termos urbanísticos é a propia legalidade das edificacións afectadas, xa que non contarán coa mesma lexitimidade as construcións edificadas conforme á legalidade vixente no seu momento, que as nunca legalizadas urbanisticamente, e dentro destes casos, tampouco será o mesmo unha construción ilegal nunha contorna máis ou menos urbanizada, que nun ámbito especialmente protexido.

    • A clase de solo, a figura de planeamento, a iniciativa e o sistema de actuación. En termos urbanísticos, as cuestións máis relevantes en canto ás súas consecuencias para as veciñanzas que habitan nun ámbito de transformación definido no PXOM son catro: por unha parte, a clasificación do solo (que pode ser urbano -consolidado ou non consolidado-, urbanizable -delimitado ou en réxime transitorio-, ou rústico); por outra parte, o tipo de figura urbanística que afecte ao ámbito (que pode ser desde solos urbanizables a plans especiais, polígonos de execución, áreas de planeamento incorporado, etc.); por outra, a iniciativa do planeamento, que pode ser pública ou privada; e por último, o sistema de actuación, que pode ser directo (expropiación ou cooperación) ou indirecto (compensación ou concerto), e que é o parámetro fundamental que determina a posición e o poder de decisión das veciñanzas no proceso urbanístico.

    • O planeamento de detalle. Outra cuestión importante é o planeamento de detalle, xa que segundo como sexa a nova ordenación formulada sobre unha determinada parcela, a súa situación será moi diferente: pode darse o caso de que, aínda estando incluídas nun ámbito de transformación, algunhas vivendas non estean ameazadas porque se inclúan na nova ordenación; pode ser que simplemente se aumente moito a edificabilidade dunha parcela (pero ao se conservar esta, a decisión final pode ficar nas mans dos habitantes-propietarios); ou pode ser que se mude por completo a parcelación e que, polo tanto, se propoña a eliminación da vivenda. E incluso neste caso, poden darse diferenzas, xa que, aínda que a decisión xa non estará nas mans dos habitantes, o proceso pode non ser o mesmo se se trata dunha parcela situada nun ámbito edificable do sector, ou sobre espazos libres, rede viaria ou solos dotacionais.

    • O interese público obxectivo da actuación. Vinculada á anterior cuestión, pero cun matiz e xa cun valor legal directo menos tanxible, mais moi relevante, está o interese público obxectivo de cada unha das actuacións particulares do planeamento de detalle, é dicir, se a nova ordenación nun punto específico que afecta a unha determinada parcela está xustificada en termos de interese público avaliables. Por poñer un exemplo, se sobre unha vivenda está formulada unha nova vía, cabería preguntarse, primeiro, se esa vía é necesaria, e segundo, se ese trazado é o máis racional e o mellor tecnicamente tendo en conta tamén as súas "externalidades", é dicir, que alí viven persoas, ou se simplemente se tomou esa decisión porque xa se traballou sobre un plano sen preexistencias.

    • O grao de desenvolvemento do proceso urbanístico. Por último, outro factor determinante, esta vez externo ou indirecto ao planeamento, é a fase na que se encontra o proceso urbanístico analizado. Unha cuestión moi relacionada no modelo vixente á porcentaxe do solo do sector que xa estea comprado por promotoras ou outros axentes con obxectivos urbanísticos ou, máis ben, inmobiliarios. En moitos casos, non en todos, por moito que un territorio sexa definido como transformable polo planeamento, se a propiedade das terras permanece en mans das veciñanzas que o habitan e estas non desexan marcharse, é moi difícil que ese solo se desenvolva, xa que non parece que as administracións públicas vaian estar pronto interesadas en procesos urbanísticos que impliquen expropiacións co único obxectivo de expandir a cidade. Na maioría dos casos, esta compra de terreos é a primeira fase do proceso urbanístico, e a partir dela, é cando se poñen en marcha o resto de pasos que rematan coa urbanización e a edificación do ámbito (apertura de expediente, redacción dos instrumentos de execución, exposición pública, etc.). Como é obvio, canto menos avanzado estea o proceso, máis posibilidades haberá de atopar unha solución para as persoas afectadas.



2.- Tipos de materializacións da presión urbanística


[ APARTADO NON INICIADO ]