Procesos urbanísticos



Última actualización (Versión): 06/03/2018 (V.03)



Unha vez rematada a identificación dos ámbitos e vivendas afectadas polo PXOM, durante a realización das actividades abertas e o contacto cos seus habitantes tomouse a decisión de dedicar un maior esforzo ao desenvolvemento das vías de traballo para a resistencia das veciñanzas, xa que as dúbidas das persoas participantes trataban, fundamentalmente, sobre as cuestións máis prácticas en termos de posibilidades de acción para enfrontarse á eliminación das súas casas. Este é o motivo polo que, tanto este apartado como o seguinte (sobre as materializacións da presión urbanística), só foron traballados dunha forma introductoria neste proxecto.

A continuación, compártese a versión inicial dun diagrama de traballo no que se intentan representar algúns dos elementos que forman parte do proceso de transformación urbanística dun territorio:


G.3.- Introdución aos procesos urbanísticos
Imaxe: Elaboración propia
Descarga: Gráfico A3 / PDF / 0,1 MB


Aínda que queda moito por reflexionar arredor deste diagrama, tanto sobre os seus contidos como sobre a súa formalización gráfica, a seguir descríbense brevemente os elementos que se tentaron representar (sempre desde a perspectiva do uso residencial e da problemática tratada concretamente neste proxecto):

  • As fases xenéricas do proceso urbanístico. A partir dos tres elementos básicos que definen as formas de crecemento urbano segundo o traballo de Manuel de Solà-Morales (parcelación, urbanización e edificación), compleméntase a representación do proceso urbanístico coa introdución de varias fases máis: un momento inicial e final que dea conta do territorio e dos seus habitantes antes e despois do proceso de transformación, unha distinción entre a fase de planificación xeral e a de (re)parcelación do territorio (planificación detallada), e un momento de venda ou alugueiro que poida representar igualmente cuestións como a especulación urbanística ou os diferentes modos de tenza das vivendas.

  • Os diferentes sistemas de actuación urbanística. A partir do papel que xogan os axentes que participan en cada unha das fases do proceso urbanístico (principalmente as administracións públicas e as persoas ou organizacións propietarias do solo), represéntanse as diferenzas entre os catro sistemas de actuación definidos na Lei do solo de Galicia: expropiación, cooperación, compensación e concerto.

  • Os axentes que participan no proceso urbanístico. Representación dos axentes con poder de decisión nas diferentes fases do proceso urbanístico segundo a Lei do solo de Galicia, de xeito que se poidan observar os distintos papeis das administracións públicas, así como a primacía do recoñecemento das persoas en tanto que propietarias de solo ou bens inmobles fronte á de habitantes dun territorio. Inténtase igualmente introducir unha segunda capa de análise para detallar máis en profundidade os axentes que representan esa condición de propietarios que interpela a lexislación, diferenciando entre os habitantes do territorio antes e despois do proceso de transformación urbanística, o sector inmobiliario, as cooperativas de vivenda e as administracións públicas.

  • O elemento material que se define en termos de propiedade en cada fase. Un dos elementos fundamentais para poder analizar a cuestión urbanística é o da propiedade. No diagrama formulado inténtanse representar os cambios de fase do proceso urbanístico a partir da modificación da "materialidade" do elemento que pode ser propiedade dalgún dos axentes identificados. Aínda que se trata dunha cuestión non traballada abondo, nesta fase do proxecto quedaron definidos os seguintes casos: a) Vivendas e parcelas ("solo"); b) Vivendas e parcelas ("solo") máis "expectativas" ou "posibilidades"; c) Vivendas e parcelas ("solo") máis "dereitos", "edificabilidade" ou "aproveitamento"; d) Soares; e) Vivendas ("pisos"); e f) Vivendas ("fogares").

A descrición da acción urbanística como un proceso composto por múltiples fases, axentes, protocolos ou intereses, unha boa parte deles non recoñecidos nin interpelados pola actual lexislación, é unha cuestión fundamental para modificar un sistema que produce sensibles "externalidades" en forma de problemas para as veciñanzas e territorios afectados. Neste sentido, o traballo iniciado con este pequeno esquema podería desenvolverse abordando as seguintes cuestións:

  • Afondar na análise e na representación dos catro elementos definidos anteriormente, sobre todo no referido á propiedade (en tanto que axencia e como materialidade) e ao desprazamento forzado das poboacións residentes nun territorio afectado por plans de desenvolvemento urbanístico.

  • Definir explicitamente as posibilidades de participación das veciñanzas afectadas durante o proceso urbanístico, de xeito que quede representada a limitación dos momentos e dos formatos de participación veciñal contemplados no PXOM e na lexislación do solo galega.

  • Incorporar a perspectiva dos habitantes do territorio afectado no referido ás posibilidades ás que van optando segundo avanza o proceso urbanístico, unha cuestión que se comezou a traballar no proxecto Cousa de Elviña (Ergosfera, 2016), concretamente no panel 26 anos de operación "Parque Ofimático".